Beyaz Saray Gazinosu

Kaynaklandırılmış ve güncellenmiş sürüm: 24 Eylül 2026

Kurtuluş Günü vurgunu

2 Nisan 2025’te ABD Başkanı Donald Trump, “Kurtuluş Günü” adını verdiği açıklamayla bütün ithalata yüzde 10 taban gümrük vergisi ve bazı ticaret ortaklarına daha yüksek oranlar getireceğini duyurdu. Çin’e ilk aşamada açıklanan ek oran yüzde 34’tü; karşılıklı misillemelerin ardından Çin ürünlerine uygulanan toplam ABD tarifesi yüzde 145’e kadar çıktı.¹

Piyasaların tepkisi ani ve sertti. Açıklamayı izleyen iki işlem gününde S&P 500 yüzde 10,5 değer kaybetti ve endeksteki şirketlerin toplam piyasa değerinden yaklaşık 5 trilyon dolar silindi. Bu, Mart 2020’den beri görülen en büyük iki günlük düşüştü.² Yönetim yetkilileri ise tarifelerin pazarlık taktiği olmadığını ve geri çekilmeyeceklerini söylüyordu.

9 Nisan sabahı, piyasa açıldıktan birkaç dakika sonra Trump Truth Social hesabından “HİSSE ALMAK İÇİN HARİKA BİR ZAMAN!!!” mesajını paylaştı. Yaklaşık dört saat sonra Çin dışındaki ülkeler için yüksek oranlı tarifeleri 90 gün süreyle durdurduğunu açıkladı. S&P 500 günü yüzde 9,5 yükselişle kapattı ve önceki dört işlem gününde kaybettiği değerin yaklaşık 4 trilyon dolarını geri aldı.³

Bu sert dönüşüm yalnızca zamanlaması nedeniyle bile olağanüstüydü. Reuters’ın işlem verilerine dayanan incelemesine göre, tarife ertelemesinin duyurulduğu 13.18’den yaklaşık 18 dakika önce S&P 500’ü izleyen SPY fonunda 5.105 kısa vadeli alım opsiyonu işlem gördü. Sözleşmelerin ortalama fiyatı 4,20 dolardı ve işlemlerin toplam primi milyonlarca dolara ulaşıyordu. Ancak hesapların kime ait olduğu, aynı yatırımcı tarafından yönetilip yönetilmediği ve pozisyonların hangi fiyattan kapatıldığı kamuya açık verilerden kesin olarak belirlenemedi.⁴ Dolayısıyla bu işlemler ciddi sorular doğursa da tek başına içeriden bilgi kullanıldığını kanıtlamıyor.

Aynı günlerin kamu görevlilerinin işlemleri açısından da tartışmalı olduğu görüldü. Temsilciler Meclisi üyesi Marjorie Taylor Greene, 8 ve 9 Nisan tarihlerinde toplam değeri 21 bin ile 315 bin dolar arasında bildirilen hisse alımları yaptı. Greene, portföyünün bir mali danışman tarafından yönetildiğini ve işlemlerden basın kendisine sorana kadar haberdar olmadığını söyledi; önceden bilgi aldığına ilişkin bir kanıt ortaya konulmadı.⁵

Adalet Bakanı Pam Bondi ise 2 Nisan’da 1 milyon ile 5 milyon dolar arasında Trump Media hissesi ve ayrıca 250 bin ile 500 bin dolar arasında şirket varantı sattığını kamuya açıkladı. Bildirimler işlemlerin gün içinde hangi saatte yapıldığını göstermediği için satışların Trump’ın piyasa kapanışından sonraki tarife açıklamasından önce mi sonra mı gerçekleştiği bilinmiyor.⁶

Bütün bunlar Trump’ın veya çevresindekilerin içeriden bilgiyle işlem yaptığını kanıtlamıyor. Fakat başkanın piyasa etkisi yaratacağı açık olan bir politika değişikliğinden saatler önce alım çağrısı yapması, duyuru öncesindeki sıra dışı opsiyon hareketleri ve kamu görevlilerinin aynı dönemdeki işlemleri, bağımsız bir incelemeyi hak eden ciddi çıkar çatışması ve piyasa bütünlüğü soruları doğuruyor.

Kripto

Tarife krizi, Trump’ın piyasalarda yalnızca siyasi bir karar verici olmadığı gerçeğini yeniden görünür kıldı. Başkan ve ailesi aynı zamanda değeri kamu politikalarından ve başkanın açıklamalarından etkilenebilen kripto girişimlerinde büyük mali çıkarlara sahipti. Reuters’ın şirket kayıtları ve blokzincir verilerine dayanan 2026 tarihli araştırması, Trump ailesinin 2024 ortası ile Nisan 2026 arasında dört kripto girişiminden en az 2,3 milyar dolar kazanç sağladığını tahmin etti.⁷

Trump, göreve başlamasından üç gün önce, 17 Ocak 2025’te kendi adıyla bir “meme coin” piyasaya sürdü. Trump bağlantılı iki kuruluş token arzının yüzde 80’ini elinde tutuyordu. Token’ın yüksek fiyat üzerinden hesaplanan teorik toplam değeri gerçek ve nakde çevrilmiş bir servet anlamına gelmiyordu; bu nedenle zirve piyasa değerini doğrudan Trump’ın kişisel kazancı gibi göstermek yanıltıcı olur. Buna karşılık Financial Times, Mayıs 2025 itibarıyla token satışı ve piyasa yapıcılık ücretlerinden lansmanı gerçekleştiren kuruluşlara en az 350 milyon dolar aktarıldığını hesapladı. Reuters daha sonraki ve daha kapsamlı incelemesinde Trump ailesinin bu projeden Nisan 2026’ya kadar yaklaşık 616 milyon dolar elde ettiğini, dış yatırımcıların ise 700 milyon doların üzerinde zarar taşıdığını tahmin etti.⁸

$TRUMP’ın piyasaya sürülmesinden iki gün sonra Melania Trump da kendi token’ını duyurdu. Financial Times’ın blokzincir incelemesine göre 24 cüzdan, duyurudan önceki iki buçuk dakika içinde 2,6 milyon dolarlık $MELANIA satın aldı ve daha sonra yaklaşık 99,6 milyon dolar kâr elde etti. Cüzdan sahiplerinin kimlikleri kamuya açık değildi. İnceleme, $TRUMP’ta duyuru öncesi alım görülmediğini; $MELANIA’da ise alımların kamuya açıklamadan önce başladığını ortaya koydu.⁹

Kripto varlıkların çoğunun menkul kıymet sayılmaması ve cüzdan sahiplerinin kimliklerinin gizli kalabilmesi, geleneksel piyasalardaki içeriden öğrenenlerin ticareti kurallarının uygulanmasını zorlaştırıyor. Buradaki sorun yalnızca bir başkanın ticari faaliyette bulunması değil; başkanlık makamının yarattığı görünürlük ile düzenleme yetkisinin, başkanın ailesine ait finansal ürünlerle aynı anda kesişmesi.

İran

Benzer bir etki İran savaşı sırasında da görüldü. ABD ve İsrail’in 28 Şubat 2026’da İran’a saldırması ve İran’ın misillemeleri, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan enerji sevkiyatını ağır biçimde aksattı. Mart ayı içinde Brent petrolü 100 doların üzerine çıktı ve piyasalardaki oynaklık keskin biçimde arttı.¹⁰

23 Mart’ta Trump, İran ile “iyi ve verimli görüşmeler” yapıldığını söyleyerek İran’ın enerji altyapısına yönelik planlanan saldırıları beş gün ertelediğini açıkladı. İranlı yetkililer ise doğrudan görüşme yapıldığı iddiasını reddetti. Buna rağmen piyasalar açıklamaya güçlü tepki verdi: S&P 500 yaklaşık yüzde 1,1 yükseldi, Dow Jones 631 puan kazandı ve Brent petrolü yüzde 10,9 düşerek varil başına 99,94 dolara geriledi.¹¹

Bir başkanın savaş ve barışa ilişkin açıklamalarının piyasaları etkilemesi başlı başına olağandışı değil. Olağandışı olan, tarife ve İran örneklerinde görüldüğü gibi, öngörülemez politika dönüşlerinin çok kısa sürelerde devasa değer değişimleri yaratması ve bu değişimlerden hemen önce yapılan işlemlerin sahiplerinin bilinmemesi. Bu tablo, kanıtlanmış bir manipülasyondan söz etmek için yeterli değil; fakat piyasa denetçilerinin işlem zamanlamalarını ve olası bilgi akışını incelemesi için fazlasıyla yeterli.

Denetim boşluğu

Kâğıt üzerinde denetim mekanizmalarının tam da bu noktada devreye girmesi gerekiyor. SEC’in görevlerinden biri içeriden öğrenenlerin ticareti ve piyasa manipülasyonu gibi piyasa suistimallerini tespit etmek ve caydırmak. Adalet Bakanlığı, gerekli deliller oluştuğunda cezai soruşturma yürütebilir. Kongre üyeleri de 2012 tarihli STOCK Yasası uyarınca içeriden öğrenenlerin ticareti yasaklarından muaf değil.¹²

Ancak hukuki yetkinin bulunması, siyasi bağımsızlık ve etkili uygulama sorunlarını kendiliğinden çözmüyor. Trump’ın aday gösterdiği Paul Atkins, 21 Nisan 2025’te SEC başkanı olarak göreve başladı.¹³ Trump’ın 18 Şubat 2025 tarihli yürütme emri ise bağımsız düzenleyici kurumların önemli düzenleme işlemlerini Beyaz Saray incelemesine sunmasını ve kurum başkanlarının yürütme politikalarıyla koordinasyon kurmasını istedi.¹⁴ Emir, yönetim tarafından demokratik hesap verebilirlik adımı olarak savunulsa da bağımsız düzenleyicilerin başkandan kurumsal uzaklığına ilişkin tartışmaları güçlendirdi.

STOCK Yasası da Kongre üyelerinin kamu görevinden edindikleri önemli ve kamuya açık olmayan bilgileri kullanarak işlem yapmasını açıkça yasaklıyor. Buna karşın yasa, üyelerin bireysel hisse alıp satmasını bütünüyle engellemiyor; ayrıca gizli bilginin kullanıldığını kanıtlama güçlüğü uygulamayı sınırlıyor. Kongre Araştırma Servisi’nin değerlendirmeleri ve son yıllarda sunulan yeni yasaklama teklifleri, mevcut bildirim ve yaptırım sisteminin yeterliliğine ilişkin tartışmanın sürdüğünü gösteriyor.¹⁵

Bu nedenle temel sorun, her şüpheli işlemin otomatik olarak suç sayılması değil. Sorun, başkanlık kararlarının kısa süre içinde trilyonlarca dolarlık değer hareketi yaratabildiği bir ortamda, kararlara önceden erişebilecek kişilerin işlemlerini bağımsız biçimde inceleyecek kurumların güvenilirliğidir. Güçten hesap sormak için tasarlanmış kurumlar hâlâ mevcut. Asıl soru, bu kurumların siyasi iradeden bağımsız biçimde harekete geçip geçemeyeceği.

Footnotes

1. Reuters, “Global markets reel as Trump tariffs stoke fear of economic ‘spiral of doom’,” 3 Nisan 2025, https://www.reuters.com/markets/wealth/global-markets-tariffs-graphic-pix-2025-04-02/; Reuters, “How Trump and Xi went from tariff war to trade truce,” 21 Eylül 2026, https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/how-trump-xi-went-tariff-war-trade-truce-2026-09-21/. ↩

2. Reuters, “S&P 500 loses $5 trillion in two days in Trump tariff selloff,” 4 Nisan 2025, https://www.reuters.com/markets/global-markets-wrapup-1-2025-04-04/. ↩

3. Associated Press, “Trump’s ‘buy’ tip on social media before his tariffs pause made money for investors who listened,” 10 Nisan 2025, https://apnews.com/article/fccfa6b06c8f1ec0cd7844641ca52669. ↩

4. Reuters, “Well-timed options trades ahead of Trump’s tariff pause draw questions,” 10 Nisan 2025, https://www.reuters.com/business/finance/well-timed-options-trades-ahead-trumps-tariff-pause-draw-questions-2025-04-10/. ↩

5. Associated Press, “Rep. Marjorie Taylor Greene bought stocks hit hard by Trump tariffs during the market meltdown,” Nisan 2025, https://apnews.com/article/f9922a970c837cb76dd8ddc01f20f51d; ProPublica, “U.S. Officials Sold Stocks Before Trump’s Tariffs Sank the Market,” 22 Mayıs 2025, https://www.propublica.org/article/us-officials-stock-sales-trump-tariffs. ↩

6. U.S. Office of Government Ethics, Pam Bondi işlem bildirimi, 5 Mayıs 2025, https://extapps2.oge.gov/201/Presiden.nsf/PAS%2BIndex/102E39A4A731A68785258C8A002C7208/%24FILE/Pam-Bondi-05.05.2025-278T.pdf; ProPublica, “Pam Bondi Sold Trump Media Stock the Day Trump Announced Tariffs,” 16 Mayıs 2025, https://www.propublica.org/article/pam-bondi-trump-media-stock-tariffs. ↩

7. Reuters, “Parsing the Trumps’ crypto profits, investors’ losses,” 9 Haziran 2026, https://www.reuters.com/investigations/parsing-trumps-crypto-profits-investors-losses-2026-06-09/. ↩

8. Financial Times, “Traders made $100mn from buying Melania Trump memecoin before launch,” 6 Mayıs 2025, https://www.ft.com/content/f5797d16-6299-444c-b990-5cbc6a7ccfca; Reuters, “Parsing the Trumps’ crypto profits, investors’ losses,” 9 Haziran 2026. ↩

9. Financial Times, “Traders made $100mn from buying Melania Trump memecoin before launch,” 6 Mayıs 2025. ↩

10. Reuters, “US and Israel launch strikes on Iran, targeting its leadership,” 28 Şubat 2026, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-israel-launch-strikes-iran-targeting-leadership-2026-02-28/; Reuters, “Trump upset as US partners reject call for Hormuz warship escorts,” 16 Mart 2026, https://www.reuters.com/business/energy/trump-demands-others-help-secure-strait-hormuz-japan-australia-say-no-plans-send-2026-03-16/. ↩

11. Reuters, “Oil craters, stocks rally as Trump says Iran talks underway,” 23 Mart 2026, https://www.reuters.com/world/china/global-markets-pix-2026-03-22/; Associated Press, “Stocks rally and oil sinks after Trump hints at a possible end to war, even as Iran denies talks,” 23 Mart 2026, https://apnews.com/article/026e3ab83a6256e36001b85058f92b5d. ↩

12. U.S. Securities and Exchange Commission, “SEC Announces Enforcement Results for Fiscal Year 2025,” 7 Nisan 2026, https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2026-34; U.S. Senate Select Committee on Ethics, “Restrictions on Insider Trading Under Securities Laws and Ethics Rules,” https://www.ethics.senate.gov/public/_cache/files/8c923399-2dc0-4ef6-a0d2-9ef564fc7038/restrictions-on-insider-trading-under-securities-laws-and-ethics-rules.pdf. ↩

13. U.S. Securities and Exchange Commission, “Paul S. Atkins Sworn In as SEC Chairman,” 21 Nisan 2025, https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2025-68. ↩

14. The White House, “Ensuring Accountability for All Agencies,” 18 Şubat 2025, https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/ensuring-accountability-for-all-agencies/. ↩

15. Congressional Research Service, “The STOCK Act, Insider Trading, and Public Financial Reporting by Federal Officials,” https://www.everycrsreport.com/reports/R42495.html; Congressional Research Service, “Proposals to Limit Member of Congress Financial Activities,” 2025, https://www.everycrsreport.com/reports/R48641.html. ↩